Z cyklu Kolej na Majówkę opisujemy, gdzie warto wybrać się pociągami w trakcie długiego weekendu majowego. Tym razem jadąc Linią S1 w relacji Gliwice – Częstochowa należy wysiąść z pociągu na stacji Będzin Miasto. Będziemy mogli wtedy odwiedzić Zamek Królewski w Będzinie na szlaku Orlich Gniazd.

Śre­dnio­wiecz­ny zamek w Bę­dzi­nie, czę­ścio­wo zre­kon­stru­owa­ny, jest jedną z naj­więk­szych atrak­cji tu­ry­stycz­nych na granicy Gór­ne­go Ślą­ska i historycznej części zachodniej Małopolski. Śląsk i Zagłębie to nie tylko kopalnie, huty i hałdy. To także zamki i pałace jakie spotkać można na każdym kroku. Jednym z nich jest zamek w Będzinie, wznoszący się na wzgórzu.

Zamek położony na wysokiej skarpie na lewym brzegu Czarnej Przemszy stanowi przykład budownictwa obronnego z połowy XIV w. Był ważnym ogniwem systemu obronnego zachodniej granicy Polski przed najazdami od strony Śląska i Czech. Czuwał również nad bezpieczeństwem wodnych i lądowych dróg handlowych, m. in. traktu handlowego ze Śląska do Krakowa.

Reklama

Zamek po raz pierwszy jest odnotowany jest w dokumentach od 1349 roku, kiedy to wymieniono Wiernka – burgrabiego będzińskiego. Wspominają o nim również Jan z Czarnkowa i Jan Długosz w spisie warownych budowli wzniesionych przez Kazimierza Wielkiego.

W 1364 r. gościł tu Karol IV cesarz niemiecki i król czeski. W 1434 r. na zamku zawarto ugodę pomiędzy panami śląskimi i małopolskimi w sprawie zwalczania przygranicznych rabusiów, a w 1588 zostały tu zawarte „Pakty będzińsko – bytomskie” zobowiązujące Maksymiliana Habsburga do zrzeczenia się pretensji do tronu polskiego.

W murach zamkowych gościli królowie polscy – w 1574 r. Henryk Walezy, w 1683 Jan III Sobieski, w drodze pod Wiedeń a w 1697 August II Mocny.

W połowie XIV w., wzniesiono wieżę, do której nieco później dobudowano budynek mieszkalny zwany kasztelem. Zespół budowli otoczony został dwoma obwodami murów kamiennych rozdzielonych międzymurzem. Do zamku górnego od zachodu przylegał tzw. dolny zamek z dwoma basztami i murem. Zamek będziński był sprzężony z murem kościoła oraz murami miejskimi.

W 1616 r. spaliła się część miasta wraz z zamkiem, który odbudowano, dostosowując go wtedy do celów bardziej rezydencjalnych niż obronnych. Czterdzieści lat później w czasie najazdu szwedzkiego znowu zostaje splądrowany. Jednakże dopiero po powołaniu na starostwo będzińskie przedstawicieli rodziny Mierszewskich (pod koniec XVII w.) budowla popada ostatecznie w ruinę. Sytuacja taka trwa do roku 1834.

Romantyczną neogotycką restaurację zamku przeprowadzono w 1834 r. Hrabia Edward Raczyński z ramienia Banku Polskiego powierza odbudowę zamku Franciszkowi Marii Lanci. Do surowej, gotyckiej bryły wprowadzono elementy pseudogotyckiej architektury – krenelaże na murach i wieżach, ceglane obramowania okien, ślepe machikuły. Innym z zabiegów które nadały zamkowi obecny wygląd była przebudowa kasztelu i obniżenie wieży. W obiekcie miała zostać ulokowana Szkoła Akademiczno – Górnicza. Po odbudowie zaniechano jednak tego projektu. Opuszczony przez użytkowników znów popadł w ruinę.

Ponownie próby odbudowy podjęto już w okresie międzywojennym. Ostatecznie zamek odbudowano po II wojnie światowej i od 1956 roku przekazano na siedzibę Muzeum Zagłębia w Będzinie.

Muzeum Zagłębia

Od 1956 roku w zamku swoje zbiory prezentuje Muzeum Zagłębia. Na parterze można wnikliwie poznać dzieje Będzina; na pierwszym i drugim piętrze wyeksponowano bogate zbiory dawnej broni, od XVI do XX wieku. Zwiedzającym zamek w Będzinie udostępniono też wieżę zamkową, z której roztacza się panorama Zagłębia.

Podziemia będzińskie – nieukończony schron przeciwlotniczy z czasów II wojny światowej.

W zamku można zobaczyć ciekawą ekspozycję dawnej broni i uzbrojenia ochronnego oraz zapoznać się z dziejami Będzina i historią obiektu.

Wieża Zamkowa typu stołp, w cylindrycznym kształcie, na czworościennym postumencie. Początkowo 4 kondygnacyjna – przy przebudowie Zamku w roku 1834 przez Franciszka Marię Lanciego ostatnia z kondygnacji, prawdopodobnie pierwotnie zbudowana z cegły została rozebrana i na szczycie Wieży wykonano krenelaż. Sama Wieża powstała prawdopodobnie dużo wcześniej, przed powstaniem Zamku, w drugiej połowie XIII w.

W chwili obecnej jedna kondygnacja znajduje się częściowo pod ziemią, ponieważ na przestrzeni lat poziom dziedzińca Zamku podniósł się przykrywając częściowo pierwszą kondygnację Wieży.

Istnieje możliwość wejścia na szczyt Wieży by podziwiać przepiękną panoramę Będzina.

Wstęp na Wieżę jest płatny.